است ونه التزام ( ص 39 ) . متأخران بر أساس اين بيان گمان كرده‌اند ، وى به نظريهء أعم معتقد است ؛ يعنى دلالت التزام را همه جا - نه تنها در حدود تام وعلوم بلكه در زبان به طور كلى - مهجور مىداند . غزالى در معيار ( ص 43 ) نامعتبر بودن دلالت التزام در تعريفات را مطرح مىكند . ابن سهلان ساوى ( 504 - 567 ) نيز نظريهء أول را بيان مىكند ( بصائر 7 ) وشيخ اشراق به اجمال مهجوريت دلالت التزام را يادآور مىشود وبه دامنهء شمول حكم اشاره نمىكند ( مطارحات ، 12 ) . منطق‌دانان قرن هفتم غالبا نظريهء نخست را نقد كرده‌اند . أفضل الدين خونجى ( 590 - 646 ) نظريهء مهجوريت دلالت التزام را در علوم با تعبير « قيل » گزارش وادلهء آن را نقد كرده است وخود نظريهء ديگرى ارايه نمىكند ( كشف الاسرار ، ص 5 ) . موضع سراج الدين ارموى ( 594 - 682 ) در دو اثر بيان الحق ولسان الصدق ( ص 13 ، 14 ) ومطالع الأنوار ( ص 35 ) نيز چنين است تحليل معاني نظريهء مهجوريت وبيان اينكه مراد از آن دقيقا چيست ، از روى آوردهاى منطق‌دانان قرن هفتم ، مانند أثير الدين ابهرى در كشف الحقائق ( ص 44 ) است . خواجة طوسي با حصر مهجوريت دلالت التزام در حدود تام نظريهء حداقل‌گرايانهء مهجوريت را در مقابل ديدگاه فخر رازي طرح مىكند وآن را موافق سخن شيخ در شفا وإشارات مىداند . قطب الدين شيرازي ( 634 - 6 ، 711 ) در درة التاج ( ص 7 ) ، علامه حلى ( 648 - 726 ) در اسرار خفيه ( ص 16 ) ومراصد التدقيق ( برگ 7 ) ونور الدين انصارى ( 1235 - 1287 ) در تحفة السلاطين ( ص 28 ) بر اين رأى هستند . قطب الدين شيرازي اگر چه در طرح مسأله تعبير مهجوريت در علوم را به كار مىبرد ، اما در توضيح به حصر آن به حدود تام